ОРЫС ЖӘНЕ ҚАРАҚАЛПАҚ ТІЛДЕРІНДЕГІ АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕГІ ЛЕКСИКАНЫҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
DOI:
https://doi.org/10.56525/y5nvm072Кілт сөздер:
англицизмдер, кірме сөздер, сөзжасамдық құрылым, деривация, аффиксация, орыс тілі, қарақалпақ тіліАңдатпа
Мақалада ағылшын тілінен енген сөздердің орыс және қарақалпақ тілдеріндегі морфологиялық және сөзжасамдық құрылымы қазіргі лингвистикалық тәсілдер негізінде талданады. Зерттеу орыс тілінің флективті жүйесінде және қарақалпақ тілінің агглютинативті жүйесінде кірме лексиканың бейімделу ерекшеліктерін айқындайды, бұл шетелдік лексикалық бірліктердің әртүрлі тілдік деңгейлерде игерілу үдерісін зерделеуге мүмкіндік береді. Зерттеуде деривациялық тетіктерге, аффиксация түрлеріне және қабылдаушы тілдерге тән салыстырмалы сөзжасамдық модельдерге ерекше назар аударылады. Автор ағылшын тілінен енген сөздердің тек лексикалық құрамға еніп қана қоймай, қабылдаушы тілдердің жұрнақтары мен сөзжасамдық құралдары арқылы жаңа грамматикалық формаларға, семантикалық реңктерге және функционалдық мағыналарға ие болуын қарастырады. Талдау нәтижелері орыс тілінде кірме сөздердің морфологиялық тұрғыдан жоғары деңгейде бейімделуіне ықпал ететін күрделі жұрнақтық-префикстік және сөзжасамдық үлгілердің кеңінен қолданылатынын көрсетеді. Ал қарақалпақ тілінде сөзжасамның морфологиялық тәсілі басым болып, негізінен төл аффикстерді жалғау немесе аналитикалық құрылымдарды қолдану арқылы жүзеге асады. Зерттеу сондай-ақ 1991–2023 жылдар аралығында екі тілдің де сөздік қорының белсенді түрде толығуында бұқаралық ақпарат құралдарының, интернет-коммуникацияның және цифрлық ортаның маңызды рөл атқаратынын, сондай-ақ олардың тілдік өзгерістер динамикасына және қазіргі тілдік нормалардың қалыптасуына әсерін атап көрсетеді.
