МҰНАЙ ҰҢҒЫМАЛАРЫН ПАЙДАЛАНУ КЕЗІНДЕ ТУЫНДАЙТЫН АСҚЫНУЛАРДЫҢ ХИМИЯЛЫҚ ИНГИБИТОРЛАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУДЫҢ КЕШЕНДІ ӘДІСТЕМЕСІ
DOI:
https://doi.org/10.56525/c8se1b46Кілт сөздер:
химиялық ингибиторлау, парафиндік тұнбалар, асфальт-шайырлы-парафинді тұнбалар (АШПТ), дифференциалды сканерлеуші калориметрия, кросс-поляризациялық микроскопияАңдатпа
Мақалада Қазақстанның жетілген мұнай кен орындарына тән асфальт-шайырлы-парафинді тұнбалардың, тұз тұнбаларының түзілуі, коррозия және басқа да технологиялық асқынулармен байланысты мұнай ұңғымаларын пайдалану мәселелері қарастырылған. Химиялық ингибиторлау ұңғыма өнімінің қозғалысының барлық кезеңдерінде — қабаттың түп маңы аймағынан бастап мұнайды дайындаудың жерүсті объектілеріне дейін — мұнайкәсіптік жабдықты қорғаудың әмбебап әрі технологиялық тұрғыдан тиімді әдістерінің бірі екені көрсетілген.
Парафиндік тұнбалар ингибиторларының тиімділігін бағалаудың кешенді әдістемесін әзірлеу мен қолдануға ерекше назар аударылған. Әдістеме дифференциалды сканерлеуші калориметрияны (ДСК), кросс-поляризациялық микроскопияны (КПМ) және мұнайдың қату температурасын талдауды біріктіруге негізделген, бұл парафиндердің тұнуының термодинамикалық және морфологиялық аспектілерін жан-жақты зерттеуге мүмкіндік береді. Эксперименттік зерттеулер әртүрлі шығу текті шикі мұнай үлгілерінде коммерциялық ингибиторларды әртүрлі концентрацияларда қолдану арқылы жүргізілді.
Зерттеу нәтижелері парафиндердің пайда болу температурасының (WAT) өзгеруі ингибиторлардың тиімділігін бағалаудың әрдайым жеткілікті критерийі бола бермейтінін көрсетті. Кейбір реагенттердің WAT-қа әсері шамалы болғанымен, парафин кристалдарының морфологиясы мен өлшемдерін едәуір өзгертетіні анықталды, бұл мұнайдың реологиялық қасиеттеріне және тұнба түзілу бейімділігіне тікелей әсер етеді. Ең тиімді ингибитор мұнайдың қату температурасын төмендетіп, парафин кристалдарының ине тәрізді құрылымын мұнай матрицасында диспергирленген агломерацияланған бөлшектерге түрлендіру қабілетін көрсетті.
ДСК және КПМ деректерін біріктіріп талдау химиялық ингибиторлардың тиімділігін неғұрлым дәл бағалауға және асқынған ұңғымалар қорын пайдалану үшін оңтайлы реагенттерді негізді таңдауға мүмкіндік беретіні көрсетілді. Алынған нәтижелер жабдықтың сенімділігін арттыруға, пайдалану шығындарын азайтуға және жетілген мұнай кен орындарында көмірсутектерді тұрақты өндіруді қамтамасыз етуге бағытталған ингибиторлық бағдарламаларды әзірлеу мен енгізуде кешенді эксперименттік тәсілді қолданудың мақсатқа сай екенін дәлелдейді.
