СӨЙЛЕУ ДАМУЫНЫҢ КЕШЕУІЛДЕУІ ЖӘНЕ ШЕТЕЛ ТІЛІН ҮЙРЕНУДЕГІ ЖАСЫРЫН КОГНИТИВТІК ҚАБІЛЕТТЕР

Аңдатпа

Сөйлеу тілінің дамуының кешеуілдеуі дәстүрлі түрде әртүрлі тілдік ортада бірдей көрінетін тұрақты әрі әмбебап даму тапшылығы ретінде қарастырылады. Алайда билингвизм, психолингвистика және нейрокогнитивистика салаларындағы заманауи зерттеулер тілдік өңдеудің құрылымдық, когнитивтік және әлеуметтік-мәдени факторларға жоғары деңгейде тәуелді екенін көрсетеді. Бұл мақалада сөйлеу тілінің дамуының кешеуілдеуі әмбебап емес, тілдік жүйеге тән құбылыс болуы мүмкін және оның көрінісі әртүрлі тілдік жүйелерде өзгеше байқалуы ықтимал деген гипотеза қарастырылады. Билингвтердің тілдік белсенділігі, атқарушы функцияларды зерттеу, тілдік құзыреттілік пен сөйлеу әрекетінің арақатынасы, сондай-ақ әлеуметтік-мәдени теориялар негізінде мақала шетел тілін меңгеру сөйлеудегі байқалатын қиындықтардың деңгейін төмендетіп, жасырын когнитивтік немесе метатілдік қабілеттердің ашылуына қалай ықпал ететінін талдайды. Зерттеу билингвалды когниция мен инклюзивті білім беру тұжырымдамаларын біріктіре отырып, шетел тілін оқыту сөйлеу тілінің дамуы кешеуілдеген балалар үшін қосымша жүктеме емес, керісінше компенсаторлық әрі диагностикалық ресурс бола алатынын негіздейді. Сөйлеу тілінің дамуының кешеуілдеуін тіларалық тұрғыдан қайта қарастыру диагностикалау тәжірибесі, білім беру саясаты және баланың күшті жақтарына бағытталған педагогикалық тәсілдер үшін маңызды мәнге ие. Зерттеу инклюзивті білім беру жағдайында көптілділікке сезімтал әрі икемді бағалау модельдерін әзірлеу қажеттігін көрсетеді.