КАСПИЙ ТЕҢІЗІ СУ ЭКОЖҮЙЕСІНЕ ТЕХНОГЕНДІК ӘСЕРЛЕРДІ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БАҒАЛАУ
DOI:
https://doi.org/10.56525/n0pg9p24Кілт сөздер:
Каспий теңізі, теңіз операциялары, мұнай-газ өндіру, ластану, экологиялық мониторинг, техногендік әсер, биоресурстарАңдатпа
Бұл мақалада Каспий теңізі аймағындағы мұнай-газ өндіру, барлау, тасымалдау және теңіз операцияларының экожүйеге әсері кешенді түрде қарастырылады. Өнеркәсіптік және көлік қызметінің қарқынды дамуы, теңіз түбіндегі бұрғылау қалдықтарының жиналуы, ескі мұнай ұңғымаларының ағып кетуі және трансшекаралық ластаушы заттардың таралуы аймақтың экологиялық тұрақтылығына айтарлықтай қауіп төндіреді. Зерттеу барысында теңіз суларының мұнай көмірсутектерімен, ауыр металдармен, сондай-ақ азот пен фосфор қосылыстарымен ластану деңгейі анықталып, олардың су сапасына, гидробионттарға және балық қорына тигізетін әсері бағаланды. Сонымен қатар, сирек кездесетін Каспий итбалығы популяциясының жағдайына антропогендік факторлардың ықпалы қарастырылды. Алынған нәтижелер экологиялық мониторинг деректерімен салыстырылып, аймақтағы табиғатты қорғау шараларын жетілдірудің ғылыми негіздері ұсынылады.
Зерттеу нәтижелері теңіз экожүйесінің деградация үрдістері күшейіп келе жатқанын көрсетеді. Әсіресе жағалау аймақтарында ластаушы заттардың шоғырлануы жоғары екені анықталды. Бұл жағдай биологиялық әртүрліліктің азаюына және кейбір түрлердің жойылу қаупінің артуына әкеледі. Сонымен қатар, климаттық өзгерістер мен су деңгейінің ауытқуы да антропогендік қысыммен бірге экожүйеге қосымша әсер етеді. Осыған байланысты, тиімді экологиялық бақылау жүйесін жетілдіру, халықаралық ынтымақтастықты күшейту және тұрақты табиғатты пайдалану қағидаларын енгізу қажеттілігі негізделеді.
