ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАСӨСПІРІМДЕР АРАСЫНДАҒЫ СУИЦИДТІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ СЕБЕПТЕРІ МЕН АЛДЫН АЛУ ЖОЛДАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.56525/yhywfz82Кілт сөздер:
алдын алу, жасөспірім, педагогикалық қолдау, психологиялық дағдарыс, психологиялық қызмет, суицид, эмоционалды интеллект, өмірлік дағдыларАңдатпа
Мақалада Қазақстандағы жасөспірімдер арасындағы суицидтік мінез-құлықтың психологиялық, әлеуметтік және педагогикалық себептері кешенді түрде талданады. Зерттеу барысында жасөспірімдердің эмоционалды тұрақсыздығы, әлеуметтік қолдаудың жеткіліксіздігі, отбасындағы қарым-қатынастың бұзылуы және мектеп ортасындағы психологиялық қызметтің әлсіздігі суицидтік тенденциялардың негізгі факторлары ретінде айқындалды. Сонымен қатар, қазіргі қоғамдағы әлеуметтік желілердің ықпалы, буллинг пен кибербуллинг жағдайлары, құрдастар арасындағы түсініспеушілік пен жалғыздық сезімі жасөспірімдердің психоэмоционалдық жағдайына кері әсер ететіні қарастырылды. Әлеуметтік қысым, оқу үлгеріміне байланысты стресс, ата-аналардың шамадан тыс талап қоюы және болашаққа деген сенімсіздік те суицидтік ойлардың қалыптасуына ықпал ететін маңызды факторлар ретінде сипатталады. Жасөспірімдердің ішкі күйзелістерін дер кезінде анықтамау мен психологиялық көмектің уақытылы көрсетілмеуі мәселенің тереңдеуіне әкелетіні де зерттеуде ерекше атап өтіледі.
Авторлар суицидтің алдын алу жүйесін жетілдіру үшін ата-аналар мен мектеп арасындағы өзара байланысты күшейтудің, педагогтар мен психологтардың кәсіби құзыреттілігін арттырудың және жасөспірімдердің өмірлік дағдыларын дамыту бағдарламаларын енгізудің маңыздылығын атап өтеді. Сондай-ақ білім беру ұйымдарында психологиялық қолдау қызметін жүйелі ұйымдастыру, тәуекел тобындағы балаларды ерте анықтау және олармен жеке профилактикалық жұмыстар жүргізу қажеттілігі көрсетілген. Жасөспірімдердің бос уақытын тиімді ұйымдастыру, сенім телефондары мен онлайн психологиялық кеңес беру қызметтерін қолжетімді ету мәселелері де зерттеуде қарастырылған. Сонымен қатар, мектептерде тренингтер, психологиялық семинарлар және ата-аналарға арналған ағартушылық жұмыстар жүргізудің маңызы көрсетілген.
Зерттеу нәтижелері эмоционалды сауаттылықты арттыру, психологиялық резилиенттілікті дамыту және позитивті өмірлік ұстаным қалыптастыру арқылы суицидтің алдын алу тиімді жүзеге асатынын дәлелдейді. Авторлар жасөспірімдердің психикалық денсаулығын сақтау қоғамның, отбасының және білім беру жүйесінің ортақ жауапкершілігі екенін атап көрсетеді. Мақалада ұсынылған ғылыми тұжырымдар мен практикалық ұсыныстар білім беру мекемелерінде, психологиялық орталықтарда және әлеуметтік-педагогикалық жұмыстарда қолдануға бағытталған. Бұл ұсыныстардың практикалық маңызы жоғары деп бағаланады.
