ВЕРМИКОМПОСТТАУ – ТОПЫРАҚТЫҢ АГРОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ӨНІМДІЛІГІН АРТТЫРУДАҒЫ ФАКТОР: ШОЛУ
DOI:
https://doi.org/10.56525/wfpgt752Кілт сөздер:
вермикомпост, құмырсқалар, азоттың биожетімділігі, фосфор циклі, дақылдардың өнімділігі, топырақ органикалық көміртегі, агроэкология, тұрақты ауыл шаруашылығыАңдатпа
Вермикомпосттау — бұл жаңбыр құрттар мен оларға қатысты микробтық қауымдастықтардың қатысуымен органикалық субстраттарды аэробты өңдеудің биотехнологиялық процесі, ол қалдықтарды басқару әдісінен агроэкологиялық топырақты қалпына келтірудің тиімді құралына айналуда. Соңғы зерттеулердің мәліметтері көрсеткендей, вермикомпост азот пен фосфордың биожетімділігін, органикалық заттардың мөлшерін, микробтық белсенділікті және ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін тұрақты түрде арттырады. Негізгі механизмдерге қоректік заттардың минерализациясын жеделдету, фосфатты ерітетін және өсімдікті ынталандыратын микробтарды стимуляциялау, сондай-ақ түбір жүйесінің дамуына ықпал ететін гуминді заттарды белсендіру кіреді. Вермикомпосттаудың тиімділігі бастапқы субстраттың құрамына, топырақтың дәндік құрамына, енгізу мөлшеріне және мерзімдеріне байланысты. Вермикомпостты қолдану өсімдіктердің биотикалық және абиотикалық стрессқа төзімділігін арттырады, синтетикалық тыңайтқыштар мен пестицидтерді қолдану қажеттілігін азайтады. Алайда қазіргі әдебиет қысқа мерзімді зерттеулермен шектелген, стандартталған протоколдардың жоқтығы және «өсімдік–топырақ» жүйесінің молекулалық механизмдерін жеткілікті түсінбеушілік тән. Болашақта ұзақ мерзімді егістік тәжірибелерін жүргізу, функционалды геномиканы интеграциялау және өмірлік циклдің кешенді модельдерін әзірлеу қажет. Вермикомпосттау тұрақты және регенеративті ауыл шаруашылығында топырақ құнарлылығын, дақылдардың өнімділігін және агроэкожүйелердің экологиялық тұрақтылығын бір мезгілде жақсарта алатын негізгі құрал ретінде қарастырылады.
