ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТКЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ОҚЫТУ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ ЖАСАҚТАУ: ЖОҒАРЫ БІЛІМ БЕРУ САЯСАТЫНА ҚАТЫСТЫ МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ AI-ды ОҢТАЙЛАНДЫРУ ЖОСПАРЫ

Аңдатпа

Жасанды интеллектіні (AI) адам өмірінің көптеген салаларында, әсіресе жоғары білім беруде — оқыту мен ғылыми зерттеуде қолдану XXI ғасырда кеңінен таралған. Бұл зерттеуде 64 жоғары оқу орны оқытушысының қатысуымен аралас әдіс (mixed method) пайдаланылып, оқыту мен оқу үдерісіндегі AI интеграциясының деңгейі, сондай-ақ ғылыми зерттеу нәтижелерін қалыптастыруда AI қолдану дәрежесі зерттелді.

Деректер оқытушылардың оқыту процесіне AI-ды ішінара енгізгенін көрсетті. AI көбінесе студенттерді болашақтағы AI қолдануға даярлау құралы ретінде пайдаланылатыны анықталды. Алайда оқу бағдарламасын жоспарлау, бағалау және оқу жетістіктерін жетілдіру салаларында AI интеграциясы төмен деңгейде екені байқалды.

Оқытудағы нәтижелерден айырмашылығы, респонденттер ғылыми жұмыстарды дайындауда AI-ға жоғары деңгейде тәуелділік танытқан. Әсіресе идеяларды синтездеу, әдебиеттерге шолу жасау және деректерді статистикалық өңдеу барысында AI белсенді қолданылған. Ал деректерді талдау, болжау және гипотеза ұсыну салаларында AI-ға тәуелділік орташа және ішінара деңгейде болған.

Spearman’s rho корреляциялық талдауы (ρ = 0.30) AI-ға ғылыми тәуелділік пен оқытудағы интеграция арасында төмен оң байланыс бар екенін көрсетті. Бұл AI-ды зерттеуде көбірек қолдану оқыту үдерісінде оны аздап көбірек енгізумен байланысты екенін дәлелдейді. Дегенмен жүйелік, педагогикалық және саясатқа қатысты шектеулер ескерілуі тиіс.

Сапалық талдау нәтижелері (7 қатысушы) AI интеграциясына қатысты көпқырлы көзқарастарды көрсетті. Негізгі тақырыптар: кешенді әлеуетті арттыру қажеттілігі, AI қолданудағы этика, институционалдық саясат пен нормативтік негіздерді әзірлеу, мұғалімдердің кәсіби ұстанымы, өлшенетін AI бастамалары және пәнаралық ынтымақтастық.

Зерттеу нәтижелері жоғары білім беру жүйесінде AI енгізудің әлеуеті мен шектеулерін айқындады. Зерттеудегі AI құзыреттілігі оқыту интеграциясын қолдауы мүмкін, бірақ ол кең әрі тиімді қолдануды толық қамтамасыз ете алмайды. Нәтижелер AI қолдану бойынша инклюзивті кәсіби даму бағдарламаларын, нақты саясаттық негіздерді және анықталған мәселелерді шешуге бағытталған кешенді тәсілдерді әзірлеудің маңыздылығын дәлелдейді.