«ҚАРАДӨҢ БАТЫР ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰРПАҚТАРЫ» ЭПИКАЛЫҚ ЦИКЛЫНЫҢ   ТАНЫМДЫҚ-ТАҒЛЫМДЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Авторлар

  • С.И. Сәкен М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты, Алматы, Қазақстан Автор

DOI:

https://doi.org/10.56525/h5983v95

Кілт сөздер:

Ноғайлы кезеңі, дастан, тама руы, Мұрын жырау, тотемизм, шежіре, әскери-тактикалық мотивтер, архаикалық сарындар

Аңдатпа

Берілген мақала С.И.Сәкен ғалымының «Қарадөң батыр және оның ұрпақтары» эпикалық циклын талдау арқылы қазақ халқының шежіресі мен ерлік дастандарының мәнісін ашып көрсетеді. Мақалада Шора батыр және оның ұрпақтарының образдары арқылы Ноғайлы дәуірінің тарихи маңызы анықталады. Автор Тама руының шыққан тегі туралы түрлі ғалымдардың пікірлерін салыстыра отырып, бұл рудың түркі халықтарының арасында кеңінен таралғанын дәлелдейді. Шора батырдың өлмегендігі, тек ғайып болғандығы туралы сарындар тотемистік түсініктерден хабар береді. Бұл архаикалық мотивтер қазақ халқының ежелгі дүниетанымын сақтап қалған құнды деректер болып табылады. Мақалада «Қырымның қырық батыры» циклының әскери-тактикалық сарындарының маңызы ерекше атап көрсетіледі. Жырдағы батырлар жау елінде барлаушылық әрекеттер жүргізіп, шолғыншы жасақтарды пайдаланатыны көшпелі халықтың соғыстық ілімін бейнелейді. Циклтың тағы бір құнды жағы – оның тағлымдық сарындарының молдығы. Жырда кейіпкерлер отбасы мүшелеріне деген ыстық ықыласын, үлкендерге құрметін, жетімдерге қамқорлығын көрсетеді. Мұрын жырау өзінің шығармашылығы арқылы жыраулық қызметтерді атқара отырып, халықтың ақыл-парасатын өндіктеген асыл қазынаны сақтап қалды.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Жүктеулер

Жарияланды

18.06.2026