ҰЛУТАС КАРЬЕРЛЕРІНІҢ ШАҢ ЖҮКТЕМЕСІН БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ОНЫ АЗАЙТУ ШАРАЛАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.56525/tm5g2581Кілт сөздер:
ұлутас, карьер, шаң жүктемесі, қалқыма бөлшектер, мониторинг, аспирация, шаңды басу, Маңғыстау облысыАңдатпа
Зерттеудің мақсаты Маңғыстау облысындағы ұлутас өндіретін карьерлердің ықпал ету аймағында орналасқан елді мекендердегі шаң жүктемесінің кеңістіктік және уақыттық ерекшеліктерін бағалау және оны азайтудың басым шараларын негіздеу болды. Ақпараттық негіз ретінде ауадағы қалқыма бөлшектер жөніндегі ашық мониторинг деректері, карьерлердің орналасуы және өңірдің метеорологиялық жағдайлары туралы мәліметтер пайдаланылды. Салыстырмалы, кеңістіктік және себеп-салдарлық талдау әдістері қолданылды. Шетпе ауылы ең осал аумақ ретінде анықталды: көптеген карьерлердің жақындығы, ұсақ фракциялы қалдықтардың ашық сақталуы және желмен тасымалдануы жоғары шаңдану эпизодтарын қалыптастырады. Тіркелген көрсеткіштер бір ғана көздің үлесін тікелей дәлелдемей, ауа сапасының жиынтық жағдайын сипаттайтыны ескерілді. Тәуекелді басқару үшін шаңның түзілуін болдырмау, көздерді жабу, жергілікті аспирация, газдарды тазарту, үйінділерді тұрақтандыру және санитариялық-қорғау аймағының шекарасында үздіксіз бақылау жүргізу шаралары ұсынылды. Жұмыстың практикалық маңызы аридті жағдайда ұлутас өндіретін және өңдейтін кәсіпорындар үшін шаң шығарындыларын басқарудың технологиялық бағдарланған сызбасын қалыптастырудан тұрады.
