АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ДАҚЫЛДАРЫНЫҢ ТҰЗҒА ТӨЗІМДІЛІГІН АРТТЫРУДАҒЫ ГАЛОФИЛЬДІ БАКТЕРИЯЛАРДЫҢ РӨЛІ: ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН ҮШІН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
DOI:
https://doi.org/10.56525/jw4e1m16Кілт сөздер:
топырақтың тұздануы, галотолерантты ризобактериялар (PGPR), АЦК-дезаминаза, биопрепараттар, экзополисахаридтер (ЭПС), Bacillus sp. ПК-1, фиторемедиация, иондық гомеостаз, биологиялық азот фиксациясыАңдатпа
Жаһандық климаттың өзгеруі жағдайында топырақтың тұздануынан туындайтын жер деградациясы Қазақстан Республикасының азық-түлік қауіпсіздігіне төнген негізгі қауіптердің біріне айналды. Заманауи зерттеулерге сәйкес, топырақтың тұздануы агроценоздардың өнімділігін айтарлықтай төмендетеді: орташа деңгейде тұзданған жерлерде өнім шығыны 20–50% болса, күшті тұзданған аумақтарда 80%-ға дейін жетеді. Ең күрделі жағдай Арал маңы мен Аралқұм аймағында қалыптасқан, мұнда топырақтың экстремалды жағдайлары фиторемедиация технологияларын жедел енгізуді талап етеді. Сонымен қатар Түркістан облысының суармалы жерлері мен Каспий маңы ойпатының сортаң экожүйелері де антропогендік тұздануға қатты ұшыраған.
Мақалада тұзданған топырақтарды қалпына келтірудің заманауи тәсілдері, әсіресе тұзға төзімді галофит өсімдіктерін пайдалану арқылы фиторемедиация жүргізу жолдары қарастырылған. Фиторемедиацияның экологиялық қауіпсіз әрі экономикалық тұрғыдан тиімді әдіс ретіндегі маңызы талданады. Сонымен қатар өсімдіктердің тұздарды жинақтау және топырақтан шығару механизмдері, оларды Қазақстанның ауыл шаруашылығында қолдану перспективалары сипатталған. Галофиттерді пайдалану арқылы жер құнарлылығын арттыру, биоалуантүрлілікті сақтау және экожүйелердің одан әрі деградациясын болдырмау мүмкіндіктері қарастырылады.
