МҰНАЙ КӨМІРСУТЕКТЕРІМЕН ЛАСТАНҒАН ТОПЫРАҚТАРДЫ БИОРЕМЕДИАЦИЯЛАУДА ӨСІМДІКТЕР МЕН МИКРООРГАНИЗМДЕРДІҢ РӨЛІ
DOI:
https://doi.org/10.56525/stw6y253Кілт сөздер:
биоремедиация, мұнай көмірсутектері, микробтық ыдырау, фиторемедиация, ризосфера, биостимуляция, биоаугментацияАңдатпа
Топырақтың мұнай көмірсутектерімен ластануы ауыр жаһандық экологиялық мәселе болып табылады. Дәстүрлі физика-химиялық тазарту әдістері қымбат және жиі тиімсіз. Бұл шолу мұнай көмірсутектерімен ластанған топырақтарды биоремедиациялауда өсімдіктер мен микроорганизмдердің рөлі туралы қазіргі білімді жүйелейді. Ғылыми басылымдарды талдау микробтық ыдырату механизмдерін, ризосферадағы өсімдіктер мен микроорганизмдердің өзара әрекеттесуін және биостимуляция, биоаугментация, фиторемедиация және ризоремедиацияны қолдануды зерттеді. Биоыдырау қоршаған орта факторларымен (pH 5,5-8,8, температура 15-45°C, C: N:P қатынасы = 120:10:1) және Pseudomonas, Rhodococcus, Mycobacterium және Arthrobacter сияқты мамандандырылған микроорганизмдердің метаболикалық белсенділігімен анықталады. Көмірсутектердің ыдырауға сезімталдығы төмендейді: н-алкандар> тармақталған алкандар> моноароматтар> полиароматтар> асфальтендер. Органикалық тыңайтқыштармен биостимуляция 50-95% ыдырауға қол жеткізеді, микробтық консорциумдармен биоаугментация 63-84%, шөптерді пайдаланған фиторемедиация 99% дейін. Өсімдіктер мен микроорганизмдердің біріктірілген жүйелері ең тиімді және экономикалық тұрғыдан орынды тәсіл болып табылады. Табыс жергілікті микробтық қауымдастықтар үшін жағдайларды оңтайландыруға, дамыған тамыр жүйесі бар өсімдіктерді таңдауға және мамандандырылған көмірсутектерді ыдыратушы консорциумдарды пайдалануға байланысты.
