ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫ ЖЕТІСАЙ АУДАНЫНЫҢ СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРІНІҢ МЕЛИОРАЦИЯСЫ МЕН ТҰЗДАНУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ЖҮЙЕЛІ ТҮРДЕ ЗЕРТТЕУ
DOI:
https://doi.org/10.56525/ez88y342Кілт сөздер:
тік кәріз, топырақ тұздануы, суармалы жерлер, су үнемдейтін суару, Жетісай ауданы, құрғақ аймақтар, мелиорациялық жағдай, дренаждық суды қайта пайдалануАңдатпа
Зерттеуде Түркістан облысы Жетісай ауданының суармалы жерлерінің мелиорациялық жағдайы мен топырақ тұздануы кешенді бағаланған. Зерттеу заманауи суару технологиялары – тамшылатып және топырақішілік суару, сондай-ақ тік кәріз жүйелерінің тиімділігін қарастырады. Далалық бақылаулар, ұңғымалардан жер асты суларының деңгейін өлшеу және лабораториялық анализдер көрсеткендей, тік кәріз жер асты суларының деңгейін тұрақтандырып, топырақ тұздануын төмендетеді және сорылған суды қайта пайдалануға мүмкіндік береді, бұл суарудың тиімділігін 90–95%-ға дейін арттырады. Топырақ тұздануы негізінен сульфатты-натрийлі және хлоридті-сульфатты-магнийлі-натрийлі типтерде байқалды. Салыстырмалы талдау тік кәріз жүйелерінің 3–5 жыл ішінде біртекті мелиоративтік фон қалыптастыратынын және көлденең дренажға қарағанда тұзды тез төмендететінін көрсетті. Эффективті қолдану топырақ ылғалдылығын, жер асты суларының тереңдігін, судың минералдануын, pH және натрий құрамын үздіксіз бақылауды қажет етеді. Қосымша мелиоративтік шаралар, мысалы, химиялық өңдеу (гипс, фосфогипс, сульфат) және терең топырақ өңдеу, кальций-натрий алмасуын жақсартып, топырақ құрылымын тұрақтандырады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, су үнемдейтін технологияларды тік кәріз жүйелерімен біріктіру және мелиорациялық мониторинг жүргізу — құрғақ климаттағы суармалы жерлердің тұрақты өнімділігін қамтамасыз етудің негізгі шарты.
